پلاک ارتودنسی چیست؟ انواع، کاربرد، روش استفاده

پلاک ارتودنسی از ابزارهای برای درمان‌های دندانی است که برای حرکت‌دادن دندان‌ها، اصلاح موقعیت فک یا حفظ نتیجهٔ درمان ارتودنسی به‌کار می‌رود. این وسیله به‌ صورت سفارشی و بر اساس ساختار دهان هر فرد ساخته می‌شود و بسته به نیاز بیمار در مدل‌های مختلف طراحی می‌شود. پلاک می‌تواند ثابت یا متحرک باشد و هر نوع آن نقش مشخصی در طرح درمان دارد. شناخت دقیق انواع پلاک، نحوهٔ عملکرد و روش صحیح استفاده از آن، به بیمار کمک می‌کند نتیجهٔ درمان سریع‌تر و دقیق‌تر به‌دست آید.

پلاک ارتودنسی چیست؟

پلاک ارتودنسی یک وسیلهٔ سفارشی‌سازی‌شده است که روی دندان‌ها قرار می‌گیرد و وظیفهٔ هدایت حرکت دندان یا جلوگیری از بازگشت آن‌ها به حالت قبل را دارد. این وسیله در کودکان نقش مهمی در هدایت رشد فک ایفا می‌کند و در بزرگسالان برای حرکت محدود و کنترل‌شدهٔ دندان‌ها به‌کار می‌رود. این وسیله با اعمال نیروهای ملایم و پایدار، حرکت هدفمند دندان‌ها را ممکن می‌کند و بخش مهمی از طرح درمان ارتودنسی محسوب می‌شود. پلاک یک وسیلهٔ سفارشی‌سازی‌شده است که روی دندان‌ها قرار می‌گیرد و وظیفهٔ هدایت حرکت دندان یا جلوگیری از بازگشت آن‌ها به حالت قبل را دارد. این وسیله در کودکان نقش مهمی در هدایت رشد فک ایفا می‌کند و در بزرگسالان برای حرکت محدود و کنترل‌شدهٔ دندان‌ها به‌کار می‌رود.

 تفاوت پلاک ارتودنسی با بریس ثابت

پلاک ارتودنسی یک وسیلهٔ قابل‌جابه‌جایی است که بیشتر برای حرکات محدود دندانی، هدایت رشد فک یا نگهداری نتیجهٔ درمان استفاده می‌شود، درحالی‌که بریس ثابت به‌صورت دائمی روی دندان قرار دارد و می‌تواند نامرتبی‌های متوسط تا شدید را با دقت بیشتری اصلاح کند. پلاک امکان خارج‌کردن در زمان غذا خوردن و مسواک زدن را فراهم می‌کند، اما بریس چنین قابلیتی ندارد و همین موضوع مراقبت از دهان را دشوارتر می‌کند. در مقابل، بریس ثابت کنترل بالاتری روی حرکت دندان‌ها دارد و برای درمان‌های پیچیده‌تر مناسب است. به‌طور کلی، تفاوت اصلی این دو ابزار در میزان کنترل، گسترهٔ اصلاح، روش استفاده و نیاز به همکاری بیمار قرار دارد.

جدول مقایسه پلاک ارتودنسی و بریس ثابت

ویژگی	پلاک ارتودنسی	بریس ثابت
قابلیت خارج‌کردن	دارد	ندارد
مناسب برای چه مشکلاتی؟	نامرتبی‌های خفیف تا متوسط	نامرتبی‌های متوسط تا شدید
راحتی در دهان	بیشتر	کمتر
آسیب به بافت داخل دهان	بسیار کم	احتمال زخم به‌دلیل سیم و براکت
نظافت دهان و دندان	راحت‌تر چون پلاک برداشته می‌شود	سخت‌تر به‌دلیل وجود براکت‌ها
سرعت حرکت دندان	محدودتر	دقیق‌تر و مؤثرتر
نیاز به همکاری بیمار	بالا	کمتر
ظاهر در زمان استفاده	کم‌جلب‌توجه	کامل مشخص
مناسب برای چه سنی؟	همهٔ سنین، مخصوصاً کودکان	بیشتر نوجوانان و بزرگسالان
هزینه	بسته به نوع، کمتر	بیشتر

انواع پلاک ارتودنسی

پلاک ارتودنسی در چند مدل مختلف ساخته می‌شود تا بتواند شرایط درمانی متفاوت را پوشش دهد. انواع ارتودنسی از نظر ساختار، نحوهٔ عملکرد و میزان تأثیرگذاری ویژگی‌های خاص خود را دارد و دندان‌پزشک با توجه به سن بیمار، نوع نامرتبی دندان‌ها و هدف درمانی، مناسب‌ترین گزینه را انتخاب می‌کند. انتخاب درست نوع پلاک اهمیت زیادی دارد.

پلاک ارتودنسی متحرک

این پلاک برای بازکردن فضا، تنظیم جزئی حرکت دندان‌ها یا اصلاح برخی ناهنجاری‌های خفیف کاربرد دارد. بیمار می‌تواند آن را هنگام خوردن، نوشیدن یا مسواک‌ زدن خارج کند. بنابراین نظافت دهان در این روش بسیار راحت‌تر انجام می‌شود. این، تأثیر پلاک متحرک کامل به میزان همکاری بیمار بستگی دارد، چون باید طبق ساعت‌های تعیین‌شده استفاده شود.

پلاک ارتودنسی ثابت

پلاک ثابت برخلاف مدل متحرک قابلیت برداشتن ندارد و روی دندان‌ها چسبانده می‌شود. این پلاک در شرایطی استفاده می‌شود که حرکت دقیق و کنترل‌شدهٔ دندان‌ها لازم باشد یا بیمار به‌ دلیل کمبود همکاری نمی‌تواند پلاک متحرک را به‌ درستی استفاده کند. پلاک ثابت امکان اعمال نیروهای پایدارتر را فراهم می‌کند و برای اصلاح مشکلات ساختاری و حرکات هدفمند دندان مناسب‌تر است.

دریافت مشاره از دکتر میرزایی

پلاک شفاف یا الاینر

الاینر شفاف نوعی پلاک مدرن است که با استفاده از پلاستیک‌های مقاوم و بی‌رنگ ساخته می‌شود و سطح بیرونی دندان‌ها را می‌پوشاند. این مدل بیشتر برای افرادی که به‌ دنبال درمان نامحسوس هستند و نمی‌خواهند سیم و براکت روی دندان‌ها دیده شود مناسب است. الاینرها در قالب مجموعه‌ای از پلاک‌های پشت‌سرهم طراحی می‌شوند و هر پلاک مرحلهٔ کوچکی از حرکت دندان‌ها را انجام می‌دهد.

پلاک فانکشنال برای اصلاح فک

پلاک فانکشنال نوعی وسیلهٔ تخصصی است که برای هدایت رشد فک‌ها در مراحل رشد کودک و نوجوان مورد استفاده قرار می‌گیرد. این پلاک عضلات دهان و حرکات فک را به شکل کنترل‌شده تحت‌تأثیر قرار می‌دهد تا فک بالا و پایین در جای درست قرار گیرند. زمانی که ناهماهنگی فکی وجود داشته باشد—مثل جلو بودن فک بالا یا عقب بودن فک پایین—پلاک فانکشنال می‌تواند قبل از بلوغ تغییرات مؤثری ایجاد کند. این مدل بخش مهمی از درمان‌های ارتودنسی کودکان محسوب می‌شود.

بیشتربدانید:مراحل انجام ارتودنسی

مزایای پلاک ارتودنسی چیست؟

پلاک ارتودنسی به‌دلیل طراحی ساده‌تر، امکان جابه‌جایی، و سازگاری بیشتر با زندگی روزمره، برای بسیاری از بیماران انتخاب مناسبی است. این وسیله در مقایسه با دستگاه‌های ثابت، آزادی بیشتری در زمان خوردن، مسواک‌زدن و مراقبت از دهان ایجاد می‌کند و در کنار آن می‌تواند برای اصلاح نامرتبی‌های خفیف تا متوسط نتیجهٔ قابل‌اعتمادی ارائه دهد. همین مجموعه ویژگی‌ها باعث شده پلاک ارتودنسی در بسیاری از طرح‌های درمانی به‌عنوان گزینه‌ای کاربردی مطرح شود.

• راحتی بیشتر در دهان
• امکان خارج‌کردن هنگام غذا خوردن
• نظافت آسان‌تر دندان و لثه
• کاهش زخم و تحریک بافت داخل دهان
• مناسب برای کودکان
• مناسب برای نامرتبی‌های خفیف
• امکان ساخت سفارشی براساس فک بیمار
• کاهش محدودیت‌های غذایی

مشکلات رایج پلاک ارتودنسی

پلاک ارتودنسی یکی از ابزارهای مؤثر در اصلاح دندان‌هاست، اما مانند هر وسیلهٔ درمانی دیگر ممکن است در طول استفاده با چالش‌هایی همراه باشد. شناخت این مشکلات باعث می‌شود بیمار سریع‌تر متوجه تغییرات غیرطبیعی شود، روند درمان دچار وقفه نشود و نیاز به اصلاح یا تعویض پلاک دیر تشخیص داده نشود.

لق شدن و درست قرار نگرفتن پلاک

اگر پلاک در دهان ثابت نمی‌ماند یا هنگام قرار دادن با سختی روبه‌رو می‌شود، نشانهٔ تغییر تدریجی موقعیت دندان‌هاست. در برخی مراحل درمان، دهان ممکن است کمی کوچک‌تر یا بزرگ‌تر از قالب اولیه شود و این موضوع باعث می‌شود پلاک کامل اندازه نباشد. چنین وضعیتی نیاز به بررسی دندان‌پزشک دارد تا در صورت امکان پلاک تنظیم شود یا نسخهٔ جدید ساخته شود. ادامهٔ استفاده از پلاک لق، باعث کاهش اثر درمان و حتی بازگشت دندان‌ها به حالت قبلی می‌شود.

احساس فشار یا درد

در هفتهٔ نخست درمان، احساس فشار روی دندان‌ها طبیعی است. پلاک نیروی مشخصی را برای حرکت‌دادن دندان‌ها وارد می‌کند و بدن برای تطبیق با این نیرو به چند روز زمان نیاز دارد. این درد خفیف و گذراست و با کمی صبر برطرف می‌شود. اگر درد شدید، طولانی یا همراه با زخم غیرعادی باشد، نیاز به بررسی مجدد پلاک وجود دارد.

شکستگی یا تغییر شکل

پلاک ارتودنسی از مواد خاصی ساخته می‌شود که در برابر فشار معمولی مقاوم هستند، اما تماس با حرارت، جویدن غذا با پلاک، خم‌کردن آن با دست یا نگهداری در محیط نامناسب می‌تواند منجر به شکستگی یا تغییر شکل شود. این مشکل عملکرد پلاک را مختل می‌کند و ممکن است روند درمان را متوقف کند.

تأثیر غذا و نوشیدنی

پلاک متحرک نباید هنگام خوردن غذا یا نوشیدنی‌های داغ در دهان باقی بماند. حرارت می‌تواند شکل پلاک را تغییر دهد و فشار غذا ممکن است باعث شکستن آن شود. باقی‌ماندن پلاک هنگام غذا خوردن باعث گیرکردن مواد غذایی بین پلاک و دندان و ایجاد بو، پوسیدگی یا تجمع باکتری‌ها می‌شود. خارج‌کردن پلاک هنگام غذا خوردن یک بخش ضروری از مراقبت صحیح محسوب می‌شود.

مراقبت و نگهداری از پلاک ارتودنسی

پلاک یک ابزار سفارشی است و هرگونه آسیب، تغییر شکل یا آلودگی می‌تواند باعث کاهش اثربخشی آن شود. بیمار با رعایت چند نکته ساده می‌تواند از مشکلات رایج جلوگیری کند و کیفیت پلاک را در طول درمان ثابت نگه دارد. در ادامه، مهم‌ترین اصول مراقبت از پلاک ارتودنسی با توضیح کامل ارائه شده است.

روش‌های صحیح شست‌وشو

پلاک باید به‌صورت روزانه تمیز شود تا رسوبات سطحی، بوی نامطبوع و تجمع میکروب‌ها ایجاد نشود. استفاده از آب سرد یا ولرم و برس نرم بهترین روش برای شست‌وشو است. پاک‌کردن پلاک با آب داغ ممنوع است، چون دما می‌تواند ساختار پلاک را تغییر دهد. استفاده از خمیردندان‌های زبر نیز توصیه نمی‌شود، چون سطح پلاک را خش‌دار می‌کند و موجب تجمع بیشتر آلودگی می‌شود.

خطاهایی که باعث آسیب به پلاک می‌شوند

چند رفتار نادرست وجود دارد که به‌مرور باعث تغییر شکل یا شکستگی پلاک می‌شود. قرار دادن پلاک در معرض حرارت، آب داغ، نوشیدنی‌های گرم یا فضای داخل خودرو در تابستان به‌سرعت پلاک را تغییر شکل می‌دهد. همچنین خم‌کردن پلاک با دست، گاز گرفتن آن یا گذاشتن در کیف بدون جعبه از دلایل شایع آسیب است. این خطاها باعث می‌شود پلاک دیگر روی دندان‌ها فیت نباشد و درمان متوقف شود.

بهترین محل نگهداری پلاک

وقتی پلاک از دهان خارج می‌شود باید در جعبه مخصوص نگهداری شود. این جعبه برای محافظت در برابر فشار، ضربه، آلودگی و گم‌شدن طراحی شده است. بسیاری از بیماران پلاک را روی میز، داخل دستمال یا در کیف می‌گذارند که احتمال شکستگی یا گم‌شدن را بالا می‌برد. استفاده از جعبه علاوه بر سلامت پلاک، باعث جلوگیری از خشک‌شدن بیش از حد آن نیز می‌شود.

چه کسانی نیاز به پلاک ارتودنسی دارند؟

پلاک ارتودنسی برای افرادی تجویز می‌شود که نیاز به اصلاح محدود دندان‌ها، هدایت رشد فک یا حفظ نتیجهٔ درمان ارتودنسی دارند. بزرگسالانی که پس از ارتودنسی ثابت نیاز به نگهداری نتیجه دارند نیز از پلاک بهره می‌برند. همچنین بیمارانی که به‌ دلیل شرایط دهانی امکان استفاده مداوم از بریس ثابت را ندارند، می‌توانند از پلاک متحرک یا شفاف استفاده کنند. در مجموع، پلاک ارتودنسی برای افرادی مناسب است که نیاز به اصلاح قابل‌کنترل، نگهداری درمان یا هدایت رشد فک دارند و به‌دنبال روشی سبک، کم‌جلب‌توجه و قابل‌جابه‌جایی هستند.

نتیجه‌گیری

پلاک ارتودنسی یکی از ابزارهای مهم در درمان‌های ارتودنسی است که با طراحی اختصاصی، امکان حرکت کنترل‌شدهٔ دندان‌ها و حفظ نتایج درمان را فراهم می‌کند. انتخاب نوع پلاک، میزان استفاده روزانه و نحوهٔ مراقبت از آن، سه عاملی هستند که بیشترین تاثیر را بر نتیجه نهایی دارند. بیمار با رعایت اصول استفاده و مراجعه منظم به دندان‌پزشک می‌تواند درمانی دقیق، کوتاه‌تر و قابل‌اعتمادتر تجربه کند. پلاک ارتودنسی زمانی بیشترین کارایی را دارد که به‌درستی ساخته شود، به‌ موقع تنظیم گردد و بیمار طبق برنامهٔ تعیین‌شده از آن استفاده کند.